小说《伏击法军》的壮译汉 花脸稿

发表时间:2017-12-05 18:58  责任编辑:广西民语委  点击:次  来源:广西民语委

Dawz bien faenzciengz neix

Goenggoenggingqgingq soengq hawj moix it boux vnz

 Youq ndaw gyoengqvunz gvensim saehnieb Sawcuengh、

Vih saehnieb Sawcuengh gaenq guhok roxnaeuz cingq guhok gij Goengrengz youq ndaw daengx aen 60 bi 《Fueng’an Sawcuengh》 Gaenq fatbouh!

 

 

谨以此文,

    献给在颁布《壮文方案》60年中

所有关心壮文事业、

为壮文事业已作出和正在作出贡献的人们!

 

 

 

 

Gvangjsih Minzyijveij Bangunghsiz Houginzcuj  Vangz Dazvuj

2017 nienz 10 nyied

广西民语委办公室后勤组 黄达武

2017年10月

   

 

 

 


Gyoengq lunvwnz sien guh sien sawq Sawcuengh caeuq gij cihsaw wnq song yiengq fanhoiz (1)

壮文和其他文种双向翻译先行先试系列论文(1)

 

Dawz Sawcuenh Sawcuengh《Ndoj Hoenx Bouxbing

 Ginhdui Fazgoz》Hoiz Baenz Gij Banjbonj Hanyij Bae

Aen Banjbonj Daih’it Gauj

GXDV Yijyenz Gunghcozsiz

小说《伏击法军》的壮译汉

(花脸稿第一版)

                        GXDV语言工作室

 

Gij Neiyungz Genjaeu OkdaeujBien Faenzcieng neix gaxgonq sien gangjnaeuz gij gihbwnj cingzgvang gvendaengz sawcuenh Sawcuengh《Ndoj Hoenx Bouxbing Ginhdui Fazgoz》,baugvat bouxsij de、gij laizyouz naemj daengz dawz de daeuj sij caeuq gij saedsaeh lizsij gvendaengz de, ndawde lij miz gij saeh wnq, ciepdwk dwg daengxbonj sawcuenh Sawcuengh《Ndoj Hoenx Bouxbing Ginhdui Fazgoz》caeuq gij banjbonj Hanyij de, doeklaeng gangj geij coenz mizgven gij gunnanz gisuz bungqdaengz caeuq gij banhfap gaijgez vwndiz youq mwh dawz sawcuenh neix hoiz baenz Hanyij. Youq doeksat bien faenzcieng neix, bouxsij vixok gij hongsawqfwngz dawz sawcuenh hoiz baenz Hanyij neix doiq nyoengx aen saehnieb fanhoiz minzyijvwnz Guengjsae baenaj miz maz yiyi.

【摘要】本文先介绍壮文小说《伏击法军》的基本情况,包括作者、创作的缘起、涉及的史实等,接着是壮文小说《伏击法军》全文及其汉译版本,然后简要介绍将小说汉译时所碰到的技术困难及解决问题的办法。文末,是将该壮文小说汉译对推动广西民语文翻译事业发展的一点意义。

Aenswz YouqgaenjSawcuenhNdoj Hoenx Bouxbing FazgozDawz Sawcuengh Hoiz Baenz Hanyij

BouxsijGXDV Yijyenz Gunghcozsiz. Namzningz, 530022

【关键词】小说;伏击法军;壮译汉

【作者】GXDV语言工作室。南宁,530022

 

Translation from Zhuang to Thai

 for the Novel Ambushing the French Army

Abstract: This paper introduces the basic information of the novel Ambushing the French Army, including its author, its inspiring origin for writing, the history facts involved, et cetera, then introduces the Zhuang novel Ambushing the French Army and its Chinese version, and then briefs the difficult points of technology while translating to its Chinese version and one method of troublesome settlement at large. At the final part of this paper, the author tries to figure out one-point reference of translating practice from Zhuang to Chinese for promoting the on-going translation cause of the spoken and written languages of the ethnic minoritiesGuangxi.

Keyword: Novel; Ambushing the French Army; Translation from Zhuang to Chinese

I. Gij Saenqsik Gihbwnj Gvendaengz Sawcuenh

《Ndoj Hoenx Bouxbing Ginhdui Fazgoz》

     Gij coenz gangj gaxgonq Song aen guekgya Cungguek caeuq Fapguek soqlaiz miz gij gvanhaeh doxgap doxndei, gij yinzminz song aen guek neix soqlaiz caemh miz gij cingzngeih conzdungj, vihneix, haeuj daengz aen seizdaih ngeihcib’it sigij, Cungguek raeuz youq ndaw guek Fapguek gawjbanh gvaq vwnzvanenz, Fapguek youq guek raeuz caemh gawjbanh gvaq vwnzvanenz, aen Gunghswh Dienhlig Fapguek caeuq lenzhozdij ALSTOM lij doenggvaq aen fuengsik “gensez-ginghyingz-

yizgyauh (BOT)” daeuj douzcienz aen Laizbinh Dencangj, aen cangj neix guh youq gij dieg cungqgyang Gvangjsih Bouxcuengh Swcigih raeuz. Gij saeh sij youq ndaw sawcuenh Sawcuengh《Ndoj Hoenx Bouxbing Ginhdui Fazgoz》,gaenq fatseng youq gaxgonq 100 lai bi lo.

一、《伏击法军》的基本信息

     (一)前言 中法两国素有友好合作关系,两国人民之间素存传统友谊,为此,进入二十一世纪,中国在法国举办过文化年,法国在中国也举办过文化年,法国电力公司和通用阿尔斯通联合体还以“建设一经营一移交(BOT)”方式投资位于广西壮族自治区中部腹地的来宾电厂。壮文小说《伏击法军》所写的,是100多年前的事了。

Gij cingzgvang gihbwnj

1. Bouxsij Bouxsij bien sawcuenh Sawcuengh《Ndoj Hoenx Bouxbing Ginhdui Fazgoz》dwg boux gunghcoz yinzyenz ngamq daeuj guhhong youq aen Bouhmonz Sawcuengh Yijyenz Gunghcozsiz GXDV. Dangbaenz aen “douzmingzcang” yaek dawz daeuj cij ndaej gyahaeuj Yijyenz Gunghcozsiz GXDV, de deng iugouz itdingh aeu youq ndaw gyoengqngoenz 2017 nienz 10 nyied 1 hauh daengz 8 hauh haenx sij bien sawcuenh Sawcuengh laeb’eiq caeuq vunzwnq mbouj doxdoengz ndeu okdaeuj, aeu gij cingzcik sijcoz saedcaeh daeuj cwngmingz de miz swhgwz ciknieb bae gyahaeuj aen gunghcozsiz neix, aen gunghcozsiz neix youh saenzmaed gij diuzgen gyahaeuj youh yiemz, soqlaiz mbouj miz geij boux vunz ndaej rox de.

(二)基本情况

1.作者 壮文小说《伏击法军》的作者是GXDV语言工作室壮语部的新入职工作人员。作为加入GXDV语言工作室的“投名状”,他必须于2017年10月1日至8日创作出一篇立意新颖的壮文小说,以创作实绩证明他具有加入该工作室的职业资格,而神秘的GXDV语言工作室素以加入门槛高而不为人所知。

2. Gij laizyouz sijcoz

Lajbyonghngoenz ngoenz ndeu youq 2017 nienz 1 nyied, boux gunghcoz yinzyenz aen Bouhmonz Sawcuengh Yijyenz Gunghcozsiz GXDV gaen gyoengq lingjdauj caeuq doengzsaeh guhdoih daj soujfuj Namzningz Si hwnjdin, naengh aen dabah (bus) Canyinhhek Gyangnamz daengx roen swnhsatsat bae daengz Ningzmingz Yen, aen dieghenzguek Guengjsae (henzgyawj aen guek Yiednamz), bae guh gij hong camnai gij vunz ranzhojndoq youq mwh nemgyawj ngoenzcieng.

2.创作的缘起

2017年1月的一天下午,GXDV语言工作室壮语部工作人员随单位领导和同事一起从首府南宁市启行,坐江南客运站的大巴一路顺畅到位于广西边境的宁明县(邻近越南)开展节前慰问贫困户的活动。

Aen yienh Ningzmingz dwg gij diegseng Vangz Soujcungh, boux ciengq miz mingz youq ndaw Gungeizndaem ndeu, gaxgonq de gaenq daiq 1000 lai boux bing bae riengz Liuz Yongjfuz, seizhaenx baihlaj  Liuz Yongjfuz cij miz 800 boux vunz. Vangz Soujcungh hoenxciengq youh ak youh mbouj yiep dai, Liuz Yungjfuz miz mingzdaeuz hung haemq nanz lo, vunz heuh de “Liuz Ngeih Geizndaem ” , doiq Vangz Soujcungh ne, vunz hix heuh de “Vangz Ngeih Geizndaem ”.

宁明县是黑旗军名将黄守忠的家乡,他当年曾率领1000多名士兵投奔只有800名部下的刘永福,作战骁勇,威名素著的刘永福人称“黑旗刘二”,而黄守忠则是“黑旗黄二”。

Haemh haenx bae aen Ciujden Daihmingz Goengguenj ndaw yienhsingz yietdin. Aiq dwg itseiz ngah bak lai gwn di benqgau caeuq haeuxfaengx bonjdieg, de raen aendungx miz di mbouj ndeiyouq, couh goq mbouq ndaej ndaw haemh mbwnnit, gag ok bakdou ciujden bae baihrog, riengz gij gai hung hangh iq daeng rongh daeng mbouj gaeuq rongh vunzlailai haenx luenh byaij, ciengz doxceng de mbouj ndaej daegdaengj bae dingq dauq dingq ndaej nyi ndeu, hawj de youq dangqnaj aen gizlaeuz youh sang you gvangq youh miz funggek seizgaeuq ndwn youq ndaw Gaidwzvaz ndeu gag dingz din lo.  

当晚夜宿县城大明公馆酒店,许是一时贪口吃多了当地的米糕和粽子,他小腹微胀,便不顾寒夜离开旅馆外出,沿灯火或明或暗、熙熙攘攘的大街小巷闲逛,无意中听到的斗嘴,让他在德华街一栋气派、复古的骑楼前停下了脚步。

 Yahdaiqlaux, gij ‘vwnzva noengzgeng’‘vwnzva dwkbya dwknyaen’ mwngz boih ndaej sug caengz?”

Hwhwhw byawz naeuz gou lau dahlwgnyez ga raezranghrangh youq densidaiz......

Nenene youh hainduj luenh gangj sam ciengz lo, seizneix gou cam mwngz, gij saeh vwnzva’gvanj heuh mwngz guh haenx mwngz guh ndaej baenzlawz yiengh?”

“老太婆,你那‘农耕文化’、“渔猎文化”背熟了没有?”

“我批我怕电视台的那个长腿小丫头......”

“又来乱七八糟的了,我是说文化馆的事你弄好了没有?”

Gyoengqvunz daiq gingqda lumj Laux Cinz caemh dem luenh, youq ndaw naz ndaem go gyaj couh heuh ‘vwnzva daucoz’, youq ndaw dah lumh dawz duzbya couh heuh ‘vwnzva dwkbya dwknyaen’ , ciuq yienghneix bae cauh, youq gwnz rin gwnz ndoi veh geij bit lij mbouj dwg couh heuh ‘vwnzva byaraiz’ ya?”

Gij gwngnenzgeiz mwngz lij ngaiz dai aeu daengz seizlawz? Vaiqdi hup song benq fwijbak, naeuz mwngz nyi geij lai baez lo, de dwg heuh ‘vwnzva noengzgeng’, mbouj dwg heuh ‘vwnzva daucoz’!”

“老覃那帮戴眼镜的也是,在田里插根秧就‘稻作文化’,在河里摸个鱼就‘渔猎文化’,在山上画几笔还不‘岜莱文化’呀?”

“你更年期还要拖拖拉拉多久?赶紧把嘴皮子合上,告你多少回了,是‘农耕文化’,不是‘稻作文化’!”

Hax......haxbaenh gou mbouj dwg ‘vwnzva noengzgeng’ duet okbak lo? Rwznuk dingq mbouj ndaejnyi loba fangzlauxgeq mwngz!”

Dak mwngz geijlai baez lo gaej laihdai ndaej mbouj ndaej? Gyoengqvunz ranz Vangz sou daj seiz Doengzceih couh hag laihdai, daj Daugvangh laihdai daengz Gvanghsi, seizneix youh laihdai daengz Sevei Siujgangh!”

“刚......刚才我不是‘农耕文化’滚出口边了?耳背听不到吧你老鬼?”

“拜托不要耍赖好不好?你们老黄家从同治时就耍赖,从道光一直耍赖到光绪,现在又耍赖到小康社会。”

“Laeng humz Siengj aeu gaenzgvak roq? Ciengz ‘Hoenxsaw Inget Sanhsih ’ ndeu, dauq hawj ranz mwngz ndaq ranz gou bak lai bi lo......

Gyoengqbing ranz sou daeuj vaiq di bangfwngz, ranz raeuz bae di lawz lij aeu miz ‘Hoenxsaw Inget Sanhsih ’ ?!

“我批,一个‘山西大败’让你家骂了我家一百多年......”

“不是你家不增援,我们还能‘山西大败’?!”

“Mbouj dwg haemh haenx roengz ciengz fwn baenz 100 bi cungj mbouj bungq raen, gyoengqbing cij gvaq mbouj ndaej diuz dah duz fangz hix lau gvaq?”

Youh laihdai, youh laih doek fwnhaenq

“不是那晚下100年都碰不到的大雨,大军过不了鬼见愁的大河吗?”

“又耍赖,又怪下暴雨!”

Caeuq fangzlauxgeq lumj mwngz neix euq dauhleix sai gou myaiz bakSiujsim haemhneix henzmbonq miz vunz caegguk, hawj mwngz baeuq aen cinfaexndoek soemsatsat, gaj caeggeq mwngz ......diuz viz hix mbouj lw

Gij gwngnenzgeiz mwngz lij ngaizdai aeu daengz seizlawz? Mbouj rox gyoengqfangz Fazlanz miz bauqdengx yiengjdoengdoeng lw?  Yawj ndoq yawj mbouj haeujda duz Fangz-Fazlanz, dingzlai gwnvei,  hix mbouj naemjnaemj duisouj hix naemj gaj mwngz diuz viz hix mbouj lw.

“跟你老鬼论理费我口水!小心今晚床边埋伏,布你个竹签阵,杀你们山贼......片甲不留。”

“你更年期还要多久?不知道番鬼有通通通的炮艇吗?小看番鬼,多半吃亏,也不想想对方也想杀你个片甲不留。”

Gou yaek gvej gyaeuj mwngzlaet naenggyaeuj mwngz, laeb mhat goenglauz hung youq ndaw bungz yenzsai!

Gou yaek gyaundaej geizndaem mwngz, venj hwnj diuz geizganj bozvuzgvanj youq ndaw Fazlanzsih!

Iqyah, gij vunz ranz Liuz sou gag gyau aeu geizndaem bonjfaenh lo!”

 “Youh hawj mwngz rag aen cisangh gou roengz daeuj daemq, yotdin bae bangxhenz dumq haeuxfaengx!

......

“我要割你首级、削你头皮,元帅帐中立大功!”

“我要缴你黑旗、挂上法兰西博物馆的旗杆!”

“咿呀,你老刘家自己缴自己的黑旗啦!”

“又让你拉低我智商,滚一边蒸粽子去!”

......

Lumj gij saeh luenh cap nye goliuz de dauq maj ndaejbaenz byoz, dauq ngeix mbouj daengz aen vueddoengh camnai gij vunz ranzhojndoq boux gunghcoz yinzyenz aen Bouhmonz Sawcuengh Yijyenz Gunghcozsiz GXDV camgya baez neix, nyengh hawj de bungqdaengz gij lwglan boux cawjgiek youq ndaw goj “ Liuz Ngeih Hoenx Fangz-Fazlanz”. 2017 nienz 10 nyied, youq aen cingzgvang yaekaeu sijok bien sawcuenh Sawcuengh hoeng seizgan youh cibfaen gaenjgip baihlaj, gij siengjfap daj ndaw uk de sien myab okdaeuj, couh dwg: Sij bien sawcuenh mizgven Gungeizndaem, sien gyaucai cij suenq, bouxsizcangj Yijyenz Gunghcozsiz GXDV heuh mbouj heuh bonjfaenh bae guhdoih guh hong, doeklaeng couh yawj gij caizheiq ndei naeuz rwi lo. 

也是无心插柳柳成荫,一个访贫问苦的活动,倒让GXDV语言工作室壮语部的工作人员撞着了“刘二打番鬼”故事主角的后人。2017年10月,在必须完成一篇壮文小说而时间又十分紧迫的情况下他脑海中先闪过的念头便是:写一篇有关黑旗军的小说,先交差再说,GXDV语言工作室的室长收不收自己那就听天由命了。

 1.jpg

3. Gij saedsaeh lizsij gvendaengz de

(1)          Liuz Yungjfuz caeuq aen Gungeizndaem de bae cauxlaeb

Liuz Yungjfuz, bouxvunz seng youq 1837 nienz, dai youq seiz codaeuz Minzguek bi 1917, dawz cih “Yenh-Dingz” hawj bonjfaenh mwh de hungmaj miz mingz , iqseiz de heuh “Liuz Ngeih”, diegcoj youq Guengjsae Bozbwz Yen Lingzgoz Yangh Mbanjgim. Aenvih gyadaej ndawranz cij miz seiq faq bangxciengz gwnz goeb haz laj roh rumz, dingj mbouj ndaej vunz bangxranz dangqnaj dawz daeuj riu, daxboh Liuz Yijlaizdaxau Liuz Yijding de caegcaeg senj ranz deuz daengz gij dieg miz 200 lai goengleix gyae bae, neix couh dwg Guengjdoeng Ginhcouh Fangzcwngz Swh Gujswnh Dung Siujfungh Yangh (seizneix dwg Guengjsae Fangzcwngzgangj Si Fangzcwngz Gih Fuzlungz Yangh Mhanjsiujfungh). Gij coenz “faex senj dieg aiq dai vunz senj dieg youq ndaej onj” vunzlaux haengjgangj haenx dauq mbouj loek lawz, daxboh de yienznaeuz caemrwgrwg youq lajmbanj ra gwn ra daenj, seizheiq dauq ndei di hwnjdaeuj, caemh ndaej aeu yah miz lwg lumj bouxguhnaz haemq bingzciengz haenx gvaq ndwenngoenz lo.Youq bi 1845, aenvih ndawranz doekbaih, Liuz Yungjfuz boux lwgnyez ndaej 8 bi neix cimh bohmehdaxau de daj Siujfungh senj dieg deuz daengz Guengjsae Sangswh Couh Sinh Hih Mhanjbetgyap (seizneix heuh Sangswh Yen Bingzfuk), baengh guh naz guh reih daeuj gvaq saedceij.

3.涉及的史实

(1)刘永福及其创立的黑旗军

刘永福,1837年生人,殁于民国之初的1917年,成名后字渊亭,本名刘二,祖籍广西博白县菱角乡金村。因家中只有漏风的茅草覆盖下的四堵泥墙,不忿于乡邻的取笑,他的父亲刘以来、叔父刘以定悄悄把家迁到200公里外的钦州防城司古森垌小峰乡(现为广西防城港市防城区扶隆乡小峰村),以小商贩为生。应了“树挪死人挪活”的老话,虽埋名乡居,时运倒是转了点,也能娶妻生子过起了平常农民的生活。1845年,刘永福8岁时,因家庭破产,便随父母、叔叔从小峰迁居广西上思州新圩八甲村(现上思县平福),以种地为活。

 Youq aen seiz Liuz Yungjfuz ndaej 17 bi, daxbohdaxmeh caeuq daxau de youq gij cingzgingj youh hoj youh bingh baihlaj laebdaeb mbouj youq gwnzbiengz lo. Gai ranz duetseuq gij caiq gwnzndang, baengh gip fwnz dwk bya gvaq saedceij yawj baenaj hix mboujmiz maz maqmuengh, Liuz Yungjfuz bouxvunz ndangndoq neix baezhaebfaenz couh bae caeuq gij vunz henzmbanj guh caeg youz Cwng Sanh guh daeuz haenx guhdoih, doeklaeng camgya gij yiginh fanj Cingh Vuz Lingzyinz youq henzgyawj couhcwngz. Youq ndaw yiginh, de baengh fouxgoeng maenh’akhoenxciengq remcienghohganq beixnuengx vaiqvwt baenz bouxgeizdaeuz gag dingj mbangj saeh ndeu. Ndaw bi daihseiq (1863Doengzceih Cingciuzmwh capyingz youq Anhdwz, Cingsih, Liuz Yungjfuz mozfangj mbaw geizndaem miz caet aen ndaundeiq youq ndaw Miuhbaekdaeq haenx cauh mbaw geizndaem ndeu okdaeuj guh geiz ginhdui swhgeij, vunz heuh de Gungeizndaem. Daibingz Denhgoz saetbaih le, hingzseiq lumj fwjndaem youh hungmangmang youh laepcupcup baijrim gwnzmbwn, vih ndojndeu gij humxdwk bingdoih vunzlai Cingciuz daj baihbaek yiengq baihnamz nyoengxdaeuj, youq bi 1865, gaenlaeng ndoetgwn laeujlwed doihduz mieng guh beixnuengx, Liuz Yungjfuz caeuq daih’iek 200 boux vunzlajfwngz Gungeizndaem doiq de gig cungsim haenx daj gij dieg Cingsih Si Anhdwz Cin seizneix caeg ndoj haeuj Yiednamz, youq gij doxceng aeu deihbuenz mizgven dai roxnaeuz lix baihlaeng, de dwkbaih gij vujcangh vunzguhnaz youq ndawndoeng dieghenzguek caeuq Gungeizhenj vunz lai gvaq bonjfaenh geij boix haenx. Gij caeggeq banghuj geij boux roxnaeuz cibgeij ngeihcib lai boux ciengzgeiz youq laj mbanj guh caeg guh saehrwix haenx dauq bang riengz bang daeujbaengh de. 

刘永福17岁时,父母亲和叔父在贫病交加中相继去世。卖屋还清所有外债后,靠打柴、捕鱼为生一无所有的刘永福一咬牙到村屯附近的郑三民变武装“入伙”,继而加入了邻近州府的吴凌云反清义军。在军中,他依靠武功高强、作战勇猛、呵护弟兄很快成为独当一面的旗头。同治四年(1863),驻扎在靖西的刘永福仿制安德北帝庙中的七星黑旗为军旗,称黑旗军。太平天国失败后,黑云密布,为避南下清朝大军的围剿,1865年,歃血为盟后,刘永福及其忠心耿耿的黑旗军部属(约200名)从现靖西市安德镇潜入越南,继而在事关安身立命的地盘之争中打败了人数数倍于己的边境山民武装和黄旗军。长期滋扰乡里的小股山贼纷纷归附。

Saeh doxceng deihbuenz, gij vujcangh vunzguhnaz youq ndawndoeng bonjlaiz sien hemq yaek hoenxciengq ganj vunzhek deuz, diuzneix haemq yungzheih lijgaij, couh lumj youq aen mbonq ninz haemq cwxcaih, baenzlawz ndaej hawj henzmbonq miz bouxvunzseng gaem cungqraez daeuj guhdoih ninz? Gij bingdoih Liuz Yungjfuz mbouj caj doiqsouj doenghfwngz sien caegguk bae hoenx de, bouxdaeuz gij vujcangh nungzminz ndawndoeng deng hoenxdai, vunzgizyawz deuzmingh sanq bae seiqfueng, Gungeizndaem caemh mbouj siengj bae gyaep de, fanjcingq hoenxhingz couh suenq lo; gij doxceng diegbuenz caeuq Gungeizhenj, caeuq ginggvaq baihgwnz gaenq gangj haenx hix mbouj doxdoengz lo. Gij bing Gungeizhenj cap youq Bakdah Baujswng (seizneix heuh Lauxgai) mbiengj Yiednamz, aen dieg youq henzdiegguek cungqgyang Cungguek caeuq Yiednamz ndeu, bouxdaeuz gyoengqbing neix daj Cungguek Guengjdoeng daeujdaengz, mingzcih de heuh Vangz Cungzyingh. Vangz Cungzyingh caeuq Liuz Yungjfuz song boux vunz neix bonjlaiz cungj dwg bouxciengq Vuz Lingzyinz, cungj dwg gvihaeuj “yizdangj” Gundaibingz, sojyij Liuz Yungjfuz sien caeuq Gungeizndaem doxyaeng, aen dieg couh anbaiz youq Baujswng gizdieg doiqsouj ciengzgeiz capyouq haenx, neiyungz cujyau dangyenz dwg doengz dwg bouxhek deuz bae diegwnq ra gwn ra daenjdoengz dwg canyouj seizgonq seizneix doxbungq youq guhdoih swhyienz miz haeux aeu baen gwn miz dieg aeu baen youq. Song mbiengj doiq gij doxyaeng swhyienz cungj mbouj dangcaen, gij bing Gungeizhenj sien youq dangqnaj aen bungzciengq Liuz Yungjfuz youq haenx caq aen deihleiz, deihleiz neix swhyienz caq mbouj dai Liuz Yungjfuz, de sikhaek roengzlingh bae hoenx bae gung, nyengh dawz gij doiqsouj vunz lai gvaq bonjfaenh haenx ganj ok Lauxgai, caiq gyaep gyoengqde hawj gyoengqde deuzhaeuj ndawndoeng laepcupcup bae. 

地盘之争,山民武装本挑衅在先,也容易理解,卧榻之旁岂容拿着长枪的陌生人睡觉?刘军未待对方动手即出其不意率先攻击,山民的头领战死,余众溃散,刘军倒也不追击,见好则收;和黄旗军的地盘之争,呈现的则是另一种样貌。黄旗军盘踞中越边境越南一侧的保胜(今老街)河口,头领来自中国广东,名黄崇英。黄、刘二人本为吴凌云的部将,均为太平军“余党”,所以刘永福先和黄旗军谈判,地点就在对方的地盘保胜,主要内容当然是同为客居他乡落难人、昔时同袍自当有饭一起吃有地盘一起分的意思。对于谈判双方都没有诚意,黄旗军先在刘永福的帐篷前爆炸地雷,轻易躲过一劫的刘永福随即组织进攻,将人数众多的对手赶出保胜,撵进深山老林。

Yonjcauz Yiednamz soqlaiz siengj gvet seuq gij vujcangh vunzguhnaz youq ndawndoeng henzguek caeuq gij bing Gungeizhenj, seizneix caemh caegcaeg yawj gij biujyienh ginhdoih Liuz Yungjfuz, yawjraen le couh siengj geiqyienz mbouj miz rengz ganj gyoengqde ok rogguek bae, mboujyawx cienjvuenh naemjfap yiengh miz mbeilaux baengh gyoengqde guh bingdoih bang gapfwngz, couh banhhawj de aen vih hak ndeu heuh Goujbaemj Bakhu CangjYezyijCửu phẩm bách hộ , hawj de laebdaeb okrengz bae veizciz gij onjdingh bonjdieg.

一向欲除山民武装和黄旗军为后快的越南阮朝暗中观察刘军的表现,想着既然没办法将其驱赶出境,还不如头脑风暴倚为可靠的臂膀,便颁给刘永福一个九品百户长(越语:Cửu phẩm bách hộ 的职位,让他继续出力绥靖地方。

Gungeizndaem aeundaej gij diuzgen fazcanj yienghyiengh swnhsatsat, couh dawz Baujswng aen dieggaengawq gaeuq Gungeizhenj haenx dang daihbonjyingz, heuh gyoengqbing dawz gvak bae hai fwz guh reih gyoengqde caeux guh ndaej gvenqsug haenx, mbouj miz vunz son hix rox doiq gij vunzguhseng’eiq aeu ruz yinhhuq baedauq gwnz DahndingYezyij:Sông Hồngginggvaq Baujswng haenx, aen cwngcwz gag ndaem gag ciengxveizciz gij onjdingh sevei cizsi ndaej hawj gyoengq laux beksingq bonjdieg bae yungjhu, gyoengqde comz youq bangxhenz Baujswng anhsim gvaq saedceij, aen dieg Baujswng gaxgonq fwzrikrik neix, aenvih miz Gungeizndaem daeuj capyingz youq, seizneix dauq bienqbaenz gij dieg nauhyied bouxmbanj caeuq bouxhek doxndei gapyouq ndeu lo.

黑旗军借得天时地利人和,即以原黄旗军老巢保胜为根据地,让兵士操起锄头熟门熟路开荒种地,无师自通对路经保胜的来往于红河的商船征税,自耕自养、维持社会秩序稳定之策得到了地方群众的拥护,他们聚拢在保胜一带安心繁衍生息,昔日荒凉的保胜因黑旗军的到来,倒变成了土客和睦相处的闹热之地。

Doeklaeng, Liuz Yungjfuz aeu heiqliengh hunggvangqyisiz youhvan laegcaemxcaemx bae ciu bing cawx max, gyahung aen ginhdoih bonjfaenh, laebhwnj yingzgonqyingzswix caeuq yingzgvaz, nyaemhmingh bouxciengq ak Vangz SoujcunghVuz Fungdenj caeuq Yangz Cuwnh baenbied guh gvanjdai (dungjdai) gak aen ginhyingz, gij soqliengh gyoengqbing de youq mwh baufat daihngeih baez aen Ciengq Hoenx Youq GyauzcijYezyij:Trận Cầu Giấysaenqdoengh cunghvai gaxgonq raennaeuz hix dad daengz 7000 vunz,saedsaedcaihcaih gaenq baenz cih ligliengh vujcangh youqgaenj youq baekbouh Yiednamz ndeu. Diuz sawj hawj vunz yingdang rox, dwg youq ndaw ginhdoih de miz gij vunz daj Ouhcouh caeuq Meijgoz daeuj guh bouxguen iq, gyoengq- bouxguen iq aiq soemhyiemj lauz ngaenz neix fucwz bae yinlienh “bouxguhnaz” daj Guengjdoeng caeuq Guengjsae daeuj youq ndaw Gungeizndaem, lienh gyoengq “bouxguhnaz” neix baenz bouxak hoenxciengq lumj vuenh baenz bang vunz naj moqsaksak bae. 

随后,刘永福以宽大的胸襟、带着深深的忧患意识招兵买马,扩充队伍,建立前营、左营和右营,任命悍将黄守忠、吴凤典和杨著恩分为各营(统带)管带,在震动中外的第二次纸桥之战(越语:Trận Cầu Giấy)爆发前据说人数已达7000人,实实在在成为了越南北部的一支重要军事力量。值得一提的是,他军中有来自欧洲和美国的下级军官,这些职业冒险军人负责训练黑旗军中来自广东、广西的“泥腿子”,把他们变成面貌一新的勇猛战士。

(2)Aen beigingj sawcuenh《Ndoj Hoenx Bouxbing Ginhdui Fazgoz》

     Gij ciengq Liuz Yungjfuz caeuq Gungeizndaem de bae hoenx gij ginhdoih Fazgoz youq Yiednamz cujyau miz:

     Aen Ciengq Hoenx Youq GyauzcijYezyij:Trận Cầu Giấyyouq  bi 1873 nienz, youq ndaw aen ciengq neix davei Francis Garnier youq ndaw ginhdoih Fazgoz deng gajdai;

(2)《伏击法军》的背景

     刘永福及其黑旗军在越南的抗法之战主要有:

2.jpg

    1873年的纸桥之战(Trận Cầu Giấy),是役法军大尉安邺(Đại úy Francis Garnier)被斩杀;

    Aen Ciengq Hoenx Youq GyauzcijYezyij:Trận Cầu Giấyyouq bi 1883 nienz, youq ndaw aen ciengq neix da’gyau Henri Rivière youq ndaw ginhdoih Fazgoz deng gaj dai;

Aen Ciengq Hoenx Youq FuzvaizYezyij:Trận Phủ Hoàiyouq ngoenz 15 daengz 16 hauh, 8 nyied bi 1883 nienz, youq ndaw aen ciengq neix 17 bouxbing ginhdoih Fazgoz deng gaj dai;

1883年的纸桥之战(Trận Cầu Giấy),是役法军大校李威利(Henri Rivière)被斩杀;

3.jpg

 

1883年8月15-16日的扶怀之战(Trận Phủ Hoài),17名法军阵亡;

Aen Ciengq Hoenx Youq PalanYinghyij:Battle of Palanyouq ngoenz 1 hauh, 9 nyied bi 1883 nienz, youq ndaw aen ciengq neix 16 bouxbing ginhdoih Fazgoz deng gaj dai;

Aen Ciengq Hoenx Youq SanhsihYezyij:Trận Sơn Tayyouq ngoenz 13 daengz 16 hauh, 12 nyied bi 1883 nienz, dwg bouhfaenh Faz-Yez Cancwngh fatseng youq bi 1858-1884 nienz ndeu, ciengz ciengq neix song mbiengj hoenx ndaej ak, ginhdoih Fazgoz deng dai 100 bouxbing bae hingz ndaej hung gij bing Gungeizndaem;

1883年9月1日的巴兰之战(Battle of Palan,16名法军阵亡;

1883年12月13-16日的山西之战(Trận Sơn Tay),1858年至1884年法越战争的组成部分,战事恶烈,法军付出阵亡100人的代价重击黑旗军;

Aen Ciengq Hoenx Youq HinghvaYezyij:Trận Hưng Hóayouq ngoenz 11 daengz 12 hauh, 4 nyied bi 1884 nienz, 3000 bouxbing Gungeizndaem6000 bouxbing ginhdoih Yonjcauz caeuq gij bing Cinghcauz soqliengh mboujrox geijlai doiqdingj 7000 bouxbing haijginh luzcandui Fazgoz. Aen ciengq neix dwg bouhfaenh Faz-Yez Cancwngh fatseng youq bi 1858-1884 nienz ndeu, youq ndaw ciengq neix mwh doxhoenx ginhdoih Fazgoz mbouj miz vunz dai, hoeng seiz gvaq dah dauq dai bae 5 boux bing, 12 boux minzgungh caemh gaen bae dai lo;

1884年4月11-12日的兴化之战(Trận Hưng Hóa),3000名黑旗军、6000名阮朝军人和数目不详的清朝军队对垒7000名法军海军陆战队。1858年至1884年法越战争的组成部分,具体交战中法军没有伤亡,不过过河时死了5名士兵,12名民工也跟着陪葬。

Aen Ciengq Hoenx Youq SenhgvanghYezyij:Trận Tuyên Quangyouq ngoenzgatsat 5 nyied bi 1884 nienz daengz ngoenz 3 nyied 3 hauh bi 1885 nienz, de dwg bouhfaenh Faz-Yez Cancwngh fatseng youq bi 1858-1884 nienz ndeu, youq ndaw aen ciengq neix 50 bouxbing ginhdoih Fazgoz deng gaj dai;

Aen Ciengq Hoenx Youq HozmuzYezyij:Trận Hòa Mộcyouq ngoenz 3 nyied 2 hauh, bi 1885 nienz, de dwg bouhfaenh Faz-Cingh Cancwngh fatseng youq 8 nyied bi 1884 nienz daengz 4 nyied bi 1885 nienz ndeu. Youq ndaw aen ciengq neix song mbiengj hoenx ndaej ak, dandog ngoenz ndeu ginhdoih Fazgoz couh dai bae 76 boux bing, neix dwg gij soq bouxbing Fazgoz dai ceiq lai youq ngoenz ndeu youq daengx aen seizgeiz Yiednamz Gvi Haeuj Fazgoz.

Youq gij ciengq Liuz Yungjfuz hoenx bouxbing ginhdoih Fazgoz haenx, aen Ciengq Hoenx Youq Hozmuz dwg aen duisieng caensaed bien sawcuenh Sawcuengh《Ndoj Hoenx Bouxbing Ginhdui Fazgoz》bae fanjyingj ndeu.

1884年5月末至1885年3月3日的宣光之战(Trận Tuyên Quang),1858年至1884年法越战争的组成部分。法军阵亡50人。

1885年3月2日的和沐之战(Trận Hòa Mộc),1884年8月至1885年4月法清战争的组成部分。战事惨烈,法军1日阵亡达76人,为越南法属时期法军单日损失之最。

其中,1885年3月2日的和沐之战(Trận Hòa Mộc)为壮文小说《伏击法军》的具体描写对象。

Aen beigingj de dwg yienghneix:

Bouxcizminz Fazgoz soqlaiz miz gij simmaeuz dawz Yiednamz bienqbaenz gij dieg cizminz bonjfaenh. Bouxcienzgyau Lozdwzswh (Alexandre de Rhodes) youq seiz 17 sigij sien daeujdaengz aen dieg yenjdungh neix, aenvih gaiq dieg neix gap youq “YinduIndia” caeuq “CungguekChinacungqgyang couh heuh de“Indo-china”, doeklaeng boux daeuj daengz gaiq dieg neix couh dwg gij ginhdoih Fazgoz boux gangjnaeuz aeu baujhu gij hozdung guh seng’eiq caeuq cienzgyau vunz Fazgoz youq guekrog.

其背景是:

法国殖民者素有把越南变为自己殖民地的野心。传教士罗德斯于17世纪先到这远东之地(the early 17th century with the mission of the Jesuit missionary Alexandre de Rhodes,因其地夹在“印度(India)”和“中国(China)”之间便取名“Indo-china”,继之而来的便是声称保护侨民通商、传教活动的法国军队。

200 bi doeklaeng, Yonjcauz--aen vangzcauz funghgen Yiednamz lumj vunz byaij haeuj seizgeq, ciemhciemh bienqbaenz doxgaiq guhcaemz youq ndaw fajfwngz bouxcizminz Fazgoz. Youq mwh 2 nyied bi 1885 nienz, ginhdoih Fazgoz ciemqaeu aen Singz Liengzsanh baihbaek Yiednamz, couh suenqveh cung byoengq aen gexlueg Yu Oc youq gwnz DahlohYezyij:sông Lôyouz Gungeizndaem caeuq ginhdoih Cinghcauz bajsouj haenx bae gejgouq geij bak bouxbing cap youq ndaw Singz Senhgvangh, aen singz neix gaenq deng Gunyinznamz caeuq Gungeizndaem gvaeghumx maenhdwtdwt. Cingzseiq yawjndaej ronghsagsag, gij bing ginhdoih Fazgoz cap youq ndaw Singz Senhgvangh yienznaeuz biujyienh “yinghyungz”, hoeng caiq mbouj baij bing bae gouq gyoengqde gezgiz swhyienz dwg giepnanh laepcupcup.

近200年后,迟暮的越南封建王朝--阮朝渐渐成为法国殖民者的掌中物。1885年2月,法军占据越北的凉山城,便计划冲破和沐村旁清军把守的芦河(sông LôYu Oc越南地名,待查)峡谷去解救被云南军和黑旗军重重包围的宣光城内的几百名法国屯兵。情势很明显,宣光城中的屯兵虽表现“英雄”,但再不立即派兵营救便会陷入万劫不复之境。

Aen Ciengq Hoenx Youq Hozmuz youq ngoenz 3 nyied 2 hauh, bi 1885 nienz, dwg aen ciengq youq ndaw Faz-Cingh Cancwngh fatseng youq 8 nyied bi 1884 nienz daengz 4 nyied bi 1885 nienz song mbiengj hoenx ndaej ceiq ak ndeu.

1885年3月2日的和沐之战,是发生于1884年8月至1885年4月中法战争中战况最为惨烈的战斗。

Aen ciengq doxhoenx song mbiengj:Liuz Yungjfuz bonjfaenh caemh bae daengz cienzsienq, youq bangxhenz gexlueg Yu Oc Dahloh gwnz ndoi vat 3 diuz hauzgouh anbaih vunz daeuj caj hoenx vunzdig, gij bing de cijveih haenx, dwg gyoengqbing Gungeizndaem gaenqmiz gingniemh hoenxciengq haemq lai, gij bing bangfwngz de dwg gyoengqbing ginhdoih Cinghcauz gij soqliengh de mbouj rox geijlai vunz, gaengawq mbiengj Fazgoz youq gaenlaeng gujgeiq, Liuz Yungjfuz daih’iek daiq miz 6000 boux bing; mbiengj ginhdoih Fazgoz dwg gyoengqbing youq 7 aen yingz youq ndaw Daih’it Lij Dunghgingh YenjcwnghginhTonkin Expeditionary Corps, lijcangj de dwg sang’yau Gyajvajniznezli (Ange-Laurent Giovanninelli), aen yenjcwnghginh neix youz cienghginh Lijswhlwz Brière de l'Islecaenndang cijveih. Aen lij neix lij miz song duidaihbauq “haiva” bangfwngz, bouxdaeuz de baenbied dwg boux sang’vei ndeu, linghvaih lijmiz 5 aen bauqdengx ndaej riengz dah hwnj bae gunggik doiqsouj dem, gij soq bouxbing Fazgoz gungh miz 3000 vunz. Youq hoenxciengq gaxgonq, gij vunz Fazgoz gaenq liuhyawj daengz baenzlawz cungj sawj hoenx ciengz ciengq ak ndeu.

交战双方: 刘永福本人亲临前线,在精心选择的芦河(sông LôYu Oc峡口一山头上挖3道壕沟布防迎敌,他的麾下,是身经百战的黑旗军,佐以数目不详的清军,法方事后估计刘永福指挥的士兵共有6000人左右;而法方则是里斯勒将军(Brière de l'Isle)亲率东京远征军(Tonkin Expeditionary Corps )贾瓦尼涅利上校(Colonel Ange-Laurent  Giovanninelli)的第一旅7个营士兵。该旅佐以2个上尉领衔的“开花”炮队,以及5艘可以沿江直击对手的炮艇,人数3400人。事前他们已知一场恶战难以避免。

Gij dieg hoenx ciengq fatseng youq gexlueg Yu Oc gwnz DahlohYinghyijthe Clear RiverYezyijsông Lô, youq baihsaenamz Singz Senhgvangh, gek Mbanjhozmuz ngoenz 2 nyied 28 hauh ginhdoih Fazgoz cap youq haenx 5 goengleix. Ngoenzhaenx gyawj nguxseiz, ginhdoih Fazgoz daeuj daengz gizdieg liuhsiengj Cinghginh yaek ndoj hwnjdaeuj caeg hoenx haenx cikhaek gunghoenx.

战斗地点在宣光城西南方向50多公里许的芦河(英语:the Clear River;越语:sông LôYu Oc峡口,离2月28日法军安营扎寨的和沐村五公里。该日接近午时,法军到达预想的清军伏击点后即发起进攻。

二、Sawcuenh Sawcuengh《Ndoj Hoenx Bouxbing Ginhdui Fazgoz》

二、壮文小说《伏击法军》

(一)Bauqdengx bungq raemxfeuz byaij mbouj ndaej

(一)炮艇搁浅

     Daengz Mbanjhozmuz, 5 aen bauqdengx (Fazyij:éclairHenri RivièreBerthe de VillersMoulun caeuq Trombe) gvi Ruzdoih Doengging caiq mbouj ndaej riengz Dahloh hai baen gwnz sangliuz lo. Cienghginh Lijswhlwz nyapsaebsaeb, caenndang bae henz dah cazyawj gij cingzgvang ciengzsaeq dwg baenzlawz yiengh:70 lai bouxbing youq aen ruz baizyouq daih’it gaenq caenh rengz lo, aeu mbaq gwed, aeu faex geuh, aeu cag beng, caiqmiz gyoengq bubingh bangfwngz, baenzbaenzguh cungj guh mbouj ndaej, yenzyinh dwg raemxdah daiq feuz aen bauqdengx daiq naek lai! Dangnaeuz mehmbwn baujyouh, 5 aen bauqdengx neix gojyij riengz Dahloh nyig liuz doxhwnj, heuxgeuj daengz gij baihlaeng Gungeizndaem caeuq Cinghginh ndoj hwnjdaeuj yaek caeg hoenx haenx bae, daengzseiz caiq aeu song meh bauqgyanungz (Yinghyij:cannon) haenqrengz hoenx gyoengq vunzdig neix, bienqbaenz gij hingzseiq ndei baihgyaeuj baihrieng daeuj gap hoenx, aenvih bauqdengx hwnjbae mbouj ndaej, seizneix gij dajsuenq ndei neix cungj doekbyaeuq lo.

到了和沐村,东京船队的5艘炮艇(法文名:éclairHenri RivièreBerthe de VillersMoulun  Trombe) 再也不能沿着芦河往上流开进了。里斯勒将军闷闷不乐,亲自到河边察看详情:第一艘船的70余名船员都付出了最大的努力,肩扛,棍撬,绳拉,加上步兵的帮忙,一切都无济于事,只因河水太浅炮艇太重!假如老天爷保佑,这5艘炮艇可沿芦河逆流而上,绕到埋伏的黑旗军和清军后面,到时再用每艘船上的两门加农炮猛轰这些敌军,形成首尾夹击之势,现在这些美好设想全落空了。

Aen cindi Gungeizndaem aeu daeuj boemzhoenx haenx, baihdoeng de dwg Dahloh, baihsae de dwg luegbya nanz benz ndaej gvaq, saedceiq cij lw aen banhfap ndeu: aeu youq dangqnaj bae gunghoenx. Gij nanzdoh yaek aeu hingz sawqmwh demgya, boux cienghginh Fazlanzsih soqlaiz dasang neix dawz gij nyapsaebsaeb de yo hwnjdaeuj, aeu haeujheiq giendingh doiq sang’yau Gyajvajniznezli boux caemhbyaij neix naeuz: Gangjnaeuz gij vunz mwngz nyi, raeuz yaek daiq gyoengqde bae hoenx ciengq, “mingz rox ndaw ndoeng miz guk, nyengh daj gij ndoeng miz guk haenx byaij gvaq!”

埋伏的黑旗军阵地,东面是芦河,西边是难以逾越的山岭,只剩正面进攻一途。胜利的难度陡增,骄傲的法兰西将军掩住了自己的不安不乐,用坚定的语气对同行的贾瓦尼涅利上校说:告诉你的人,我们要带着他们“明知山有虎,偏向虎山行(leading them 'into known dangers, by a known way)”!

(二)Sawqdamq

Mbouj raen cap miz mbaw geizndaem ronghdasagsag, gwnz dingjndoi lienz gij ngaeuz duz roeg ndeu hix mbouj miz. Cienghginh fwngz baez vad, daihbauq “haiva” doengzseiz hoenx yienzbauq hwnjbae, gwnz dingj ndoi mijraq sanqfoedfoed, gij singbauq caeuq gij singbauq daj ndaw lueg yiengj dauqma haenx bungq youq guhdoih, yinx hawj deih doengh ndoi ngauz, hoeng aen cindi vunzdig ne, ciuqgaeuq caemcikcik.

    (二)试探战

没见插着的醒目黑旗,山头上连一只鸟影都没有。将军手一挥,“开花”大炮齐轰,山头上烟尘滚滚,炮声和山谷里回响的炮声撞击在一起,引得地动山摇,而敌阵呢,依然一片静寂。

Nanzdauh dwg Liuz Yungjfuz lau hoenxciengq mbouj gamj ndoj hwnjdaeuj caeggukcaeux couh deuz gyae lo? Bouxcijveih gyoengqbing Fazgoz buenq saenq buenq ngeiz, sikhaek minghlingh baiz bing bonjdeih Doenghgingh bae sawqdamq. Gyoengqbing bonjdieg lumj duzmeuz yienghneix gungjhwet boemzhoemj aen ndang it bouh it bouh dep gyawj daih’it dauh hauzgouh vunzdig, ndaw hauzgouh sawqmwh caezsatsat iet ok baiz cungqlaizfuz. Gij sing aen cungq conznyaed yiengjsasa, youq ndaw giliz baenz gyawj, 30 bouxbing gunghoenx haenx dauq deng siumied liux 20 boux, gizyawz 10 boux raen seiqdaeuz mbouj doiq, gvenggvek doengzdoih, baenq ndang couh buet deuz. Bouxlawz hix ngeix mbouj daengz, lij miz bouxbing naj hoengzfwtfwtgwnzndang cungj dwg heiq laeuj ndeu saemxsaemxsaxsax deuz maz hawj cienghginh gingqleix.

难道刘永福怯战不敢埋伏、早已溜走?法军指挥官半信半疑,即命一排东京本地兵去试探。本地兵像猫一样沉腰趴着身子一步一步接近对方第一道壕沟,壕沟中突然齐刷刷伸出一排来福枪。密集枪声响起,近距离内进攻的30名士兵被消灭了20名,其余10名残兵见势不好,扔下同伴,掉头就跑。居然还有一位满脸通红、一身酒气的跌跌撞撞地跑回来给将军敬礼。

Sawqdamq gvaq le, gyoengq ciengqsai song mbiengj cungj ngauzgyaeuj: Gij ginhdoih mbouj miz cawj mbouj miz hoenzlaemzseiz laij daeuj bangfwngz, biujyienh de cijnaengz dwg yienghneix lo.

试探过后,双方将帅均摇头:无主无魂、临时拉来帮忙的军队,表现只能是这样啦。

    (三)Gij ngiengxgung daih’it baez

    Haha, gwnz dingj ndoi caen miz vunzdig “ganvad” ndoj hwnjdaeuj siengj caegguk. Deng bauq doengh deih ngauz ndoi hoenx gyoengbing de hix mbouj doengh mbouj hemq, neix mbouj dwg gij bing Gungeizndaem youq ndaw 10 bi lienz gaj davei Francis Garnierda’gyau Henri Rivière, lij naengz dwg byawz?

(三)第一轮仰攻

     好家伙,山头上果然有“狡猾”的伏军。遭惊天动地炮击而纹丝不乱的伏军,不是10年内以相同的方式连斩大尉安邺、大校李威利的黑旗军,又能是谁?

     Cienghginh Lijswhlwz doiq sang’yau Gyajvajniznezli ngaekngaek gyaeuj, sang’yau doiq baihswix aen dingj ndoi ceijceij fwngz, aen yingz Dozwjgoh youz Gohmeij guh bouxdaeuzComoy's Turco battalionhaenx couh yij lenzbaiz baenz aen danvei fatdoengh daih’it baez gunghoenx. Gyoengqbing youq ndaw aen yingz neix dingzlai daj aen guek Ah’wjgizliya Feihcouh daeuj, gaenq camgya gvaq gij hozdung ganhsez ginhsw Fazgoz youq aen guek Mwzsihgoh, soqlaiz ndaej miz gij mingzdaeuz hoenxciengq ak raixcaix. Aen doiqsiengq gyoengqbing bae hoenx, danghyenz dwg fuengzsienq hauzgouh baihswix boux sang’yau ngamq aeu fwngz ceij haenx. Gij bing seuqdangq cung youq gaxgonq aen  yingz Dozwjgoh bik gyawj diuz hauzgouh doiqfuengz, raen gij vunzdig youq ndaw hauzgouh lij mbouj miz maz doenghdanh, gyoengq cijveihgvanh Fazgoz youq laj ndoi cungj haeb gaenj naengbak baihlaj lumj dingz diemheiq bae. Cingq youq aen seiz gij bing Fazgoz nyinhnaeuz ciemq ndaej hauzgouh neix, youq giz buenq ndoi cienz ok aen sing deih doengh mbwn saenz, yienzlaiz dwg gij soujginh diemj feiz caq yiengj aen “bauhsienfung” caeuxcaeux couh haem roengz deih ndeu. Aen neix dwg aen baucayoz gveijgvaiq boux hix siengj mbouj daengz ndeu, daxbaenh gyoengq yienzbauq luenh hoenx haenx hix mbouj “gingsingj” de.Miz bouxbing deng saenq dwk gveng hwnj gwnz mbwn, gij sing hemqdai de ndaej cabmbongq gaiq moz ndaw rwz vunz, lenzcangj Lozdwzswh sang’veiCaptain Rollandesdeng sieng yaek dai vunz, yingzdoih gunghoenx haenx dai caeuq sieng bae geijcib vunz, gij bing gizyawz gyaeujnaj cungj dwg namhfaenx haenx baihdoiq, daih’it baez gunghoenx saetbaih lo.

    里斯勒将军对贾瓦尼涅利上校点点头,上校对山头的左侧指了指,柯美的图尔科营( Comoy's Turco battalion

4.jpg)即以连排为单位发动第一轮进攻,该营士兵多半来自非洲的阿尔及利亚,曾参加过法国在墨西哥的军事干涉活动,以能战著称。进攻的对象,当然是上校所指的左侧壕沟防线。图尔科营身手敏捷的尖兵跳跃着逼近了对方壕沟,见壕沟里的敌人毫无动静,山下的法军指挥官紧咬下嘴唇屏住了呼吸。正当法军以为得手时,山腰上传出惊天动地的响声,原来是守军引爆了早早埋下的一颗“先锋煲”。这当然是一包谁也想不到的鬼怪炸药包,刚才的乱炮齐射都没有“惊醒”它。有士兵被震得抛上了半空,不自觉的嚎叫声能穿破人的耳膜,连长罗德斯上尉(Captain Rollandes)伤得奄奄一息,进攻部队死伤数十人,余下士兵灰头土脸败退,第一轮进攻失败了。

(四)Daihngeihdaihsam baez ngiengxgung

Daihngeih baez cingung caeuq baez gonq ityiengh hingz mbouj ndaej cij miz doiq roengzma, cij mbouj gvaq baez neix gij bing youq haijginh luzcan dui youz yingzcangj Majveihngwzswhchef de bataillon Mahias's marine infantry battalioncijveih neix bungq deng ciengz nyingzcungq hoenx youh cinj giliz youh gyawj ndeu, gij vunz dai caeuq sieng couh lai ndaej dwg lau lo. Seizneix gaenq daengz 4 diemj banringzgvaq, sang’yau gipdwk song ceh da cungj nding lo, de minghlingh gij bing aen yingz Majveihngwzswh hoenx dai hix mbouj ndaej doiq, caiq baij gij bing aen yingz haijginh luzcan LamzbahnizLambinet's marine infantry battalionbae bang hoenx. Mbiengj swhgeij gaenq dem bing rengzak sawqmwh vunz lai seiqdaeuz ndei, caiqgangj gij soujginh gwnzndoi vujgi lauxgaeuq bikmax lw mbouj lai, gyahwnj deihhingz gaebgeb dihdui candou daihngeih bae itseiz daeuj mbouj gib dingjvuenh, daihsam lwnz cingung ginhdoih Fazgoz dauqdaej ciemq liux duenh hauzgouh Gungeizndaem raezrangrang ndeu, seizneix caemh dwk baeg lo, cingq ngeiz dwk lij miz mbouj miz rengz lw roengzdaeuj bae lai ciemq di deihbuenz, gij bing Liuz Yungjfuz youq laj ndoi fatdoengh fanjgung bae haenqhaenq hoenx mbiengjswix gyoengqbing ginhdoih Fazgoz, yienznaeuz deng gij yibeidui ginhdoih Fazgoz hoenxdoiq, hoeng gij cingung dangqnaj ginh Fazgoz caemh liemqhaeuj gij cangdai doiqdingj lo.

(四)第二、第三轮仰攻

第二轮进攻和前一轮一样无功而返, 只是这一轮玛辉厄斯营长的海军陆战队(chef de bataillon Mahias's marine infantry battalion)遭到了近距离精准的射击,伤亡惨重。这时已是午后4点了,上校急红了眼,命令玛辉厄斯营死攻不得退后,再派上蓝巴尼的海军陆战营(Lambinet's marine infantry battalion)增援。己方既增生力军陡然人多势众,而山上的守军武器老旧子弹无多、再加上地形狭窄第二战斗梯队一时不及替换,第三轮到底占了对方战壕长长的一段,打得精疲力尽正疑惑着是不是还有余力扩大战果,刘永福的军队在山下发动反攻猛击法军左翼,虽被法军预备队击退,而正面的进攻也就陷入僵持状态。   

(五)Fanjgiz

Youq mwh haihseiz ngoenz haenx, gij bing Gungeizndaem siengj swngz haemh laep yaek ciengj aeu duenh hauzgouh gyangngoenz deng saetsouj haenx bae ma. Aenvih giliz daiq gyawj, gij bing song mbiengj mbouj gib nyingz geij baez cungq couh hainduj aeu cax aeu swdauh daeuj ndaemq daeuj faeg, seiz mbouj seiz dingqraen gij singsep sangngauxngaux vunz deng sieng. Gij vunz Fazgoz soqlaiz aiq lienh giemqsuz, youq gwnz Auyinvei seiz hozbingz, yindung’yenz aen guek neix youq aen hanghmoeg doxdax neix ceng ndaej daeuzmingz lai ndaej geq hix geq mbouj sat, aeu fwngz gaem swdauh doxbuek, gij bing Gungeizndaem yienznaeuz remcieng, hix ciemq mbouj ndaej bienhyiz saek di, cij ndaej daiq gij youxdoih daisieng haenx sien doiq deuz.

(五)反击

是日亥时,黑旗军趁着夜色欲收复失去的战壕。因距离太近,结果是双方没得开几枪便展开白刃战,时不时听到夸张的痛喊。法人素习剑术,和平时期的奥运会中该国运动员在该项目拿冠军拿到手软,刺刀肉搏战中勇猛的黑旗军丝毫也占不到便宜,只得带着死伤同伴暂退。

Gij bing ginhdoih Fazgoz haemhhaenx ninz mbouj ndaej, youq gyanghaet ngoenz 3 nyied 3 hauh, cienghginh Lijswhlwz minghlingh aen yibeidui caeuq sojmiz danvei hoenxciengq yiengq gij hauzgouh lij youq gwnzfwngz Gungeizndaem caeuq Cinghginh haenx fatdoengh cungjgung, youq secwngz gvangqlangh gij digginh, gyoengqde ngeix mbouj daengz mbouj bungqdaengz lwgyienz baiz ciep baiz nyingz yiengq gyoengqde, gij bing Gungeizndaem caeuq Cinghginh gaenq youq gaxgonq ranzbuemxsuemj daiz gyoengq youxdoih daisieng caegcaeg doiqdeuz lo, gij doxgaiq lw hawj vunz Fazgoz, dwg 3 diuz hauzgouh doxlienz youq gwnz cindi hoengqyaujyauj. Dingqraen miz duzroeg heuhgumjgumj geij sing, hawj vunz roxnyinh caemcikcik.    

Ginggvaq ciengz ciengq neix, ginhdoih Fazgoz dwk hai ndaej diuz roen bae gejgouq gij gvaeghumx aen Singz Senhgvangh.

法军当夜无眠,3月3日早上,里斯勒将军命令预备队及所有战斗部队向尚在黑旗军和清军手上的战壕发起总攻,在敌军开阔的射程中他们没有遇到想象中的一排排射向他们子弹,原来是黑旗军和清军已在黎明前抬着死伤同伴悄然撤退,留给法军的,是阵地上三条遗弃的相互贯通的壕沟。有鸟声响起,却感百倍的寂寥。

经此一役,法军打开了解救宣光城之围的通道。

(六)Ngeuxyawj: Daejnganga

Baihlaeng daihsam baez cingung, cienghginh Lijswhlwz laengmbaq gauq youq diuz hauzgouh ndeu naengh youq gwnzdieg, aen gyaeuj cuengqhaeuj ndaw song baj fwngz, mehnaj de youheiqyatyat, gij vunzlajfwngz ndwnyouq henzndang de mbouj guh sing. Aenvih doiqsouj  dingjhoenx ndaej daiq ak, gwnz canciengz daisieng daiq lai, de cingq ngeixnaemj dwg mbouj dwg wnggai dawz gij bing lajfwngz doiq ma lo. Sang’yau Gyajvajniznezli soqlaiz insik gij singqmingh boux cansw cung youq baiz gaxgonq, yawjraen gij danhgyaq aen ciep aen daiz gvaq henz ndang, mbaw naj de youh heu youh hau, saenzda yawj doxgaiq moxmoxhuzhuz, ndaw hoz de mboujduenh fat ok gij sing youh caem youh hep: “Lwgnyez gou, gyoengq legnyez gojlienz gou ya!” Lwgnyienz yiengjliuxliux mboujduenh daj henz ndanggwnz gyaeuj de mbin gvaq, gij singgyangz bouxdengsieng ninz youq byoz vameizgveiqndaw go’ndoek roxnaeuz ai youq henz ciengz hauzgouh ngamq daj vunzdig ciengj ndaej daeuj haenx youh som youh cingx.

(六)回顾:痛哭

     第三轮进攻之后,里斯勒将军背靠一壕沟席地而坐,双手捧着头颅,满脸着急,站在四周的部下们默不作声。因对手顽强、战况惨烈,他正沉思着是不是该撤军了。贾瓦尼涅利上校素来珍视冲在第一线士兵的性命,看着抬着伤亡士兵的担架一架接着一架不断抬过身边,他脸色苍白,眼神恍惚,喉中重复发出沉闷的嘶声:“我的孩子们!我可怜的孩子们呀!”子弹不断呼啸着从身边、从头顶飞过,躺在玫瑰丛、竹林中或者倚靠在敌人壕沟旁伤者的呻吟声,又尖利又清晰。

Aen ciengq Hozmuz, gij soqliengh bouxbing ginhdoih Fazgoz dai youq gwnz cindi 76 boux, gij soqliengh deng sieng dad 408 vunz, bouxbing ndeu boemz youq gwnz seihaiz sang’vei Dailanzdwz Captain Taillandcuengq sing daejnganga, dingzlai vunz senj aeu mbouj guh sing. Gyoengqbing ginhdoih Fazgoz daj gwnz cindi deng daizhwnj bauqdengx, soengqma aen Singz Hoznei, hoeng haujlai bouxsieng youq ndaw yihyen vunz daiq lai dieg daiq gaeb haenx caemcikcik daibae mbouj youq gwnzbiengz lo.

和沐一战,法军阵亡76人,伤者达408人,一士兵在泰兰德上尉(Captain Tailland)的遗体上放声痛哭,更多人在沉默。阵地上的法军伤者被抬上炮艇,送回河内,但许多人在过分拥挤的医院中悄然离开了人世。

Gij vunz doengzyiengh daejnganga doeklaeng ciengz ciengq neix, caemh baugvat gij bing bingzciengz youq ndaw Gungeizndaem caeuq Cinghginh. Youq ndaw ndoengfaex giz mbouj okmingz, naj doiq gyaenh 1000 aen moh moq ngamq laebbaenz, caemh miz vunz daejnganga, dingzlai vunz senj aeu mbouj guh sing.

Youq ndaw beixnuengx seizneix hix ninzyouq lajnamh, haujlai vunz aeu ndangnoh bonjfaenh, bae dingj gij bauqdan “haiva” vunzdig  yiengjhuhu baenz baiz baenz baiz se daeuj daengz gwnz gyaeuj haenx. Nyienh boux bae ndawyaem couh menhmenh bae lo, youq gij dieg gek ranzcoj gyaendangndang neix!

战后同样痛哭的,还有黑旗军和清军的普通士兵。一处不知名的丛林中,面对新垒起的近1000座新坟,有人痛哭,绝大多数人选择沉默。

地下躺着的兄弟,许多人用自己的血肉之躯,来抵挡一轮一轮呼啸而来的敌军“开花”炮弹。愿逝者安息,在这异乡之地!

三、Aen nanzdiemj dawz sawcuenh neix bae hoiz baen banjbonj Hanyij de caeuq gij banhfap gaijgez vwndiz  

Siengdoiq gij ciengq ak hoenx ak hingz sawj aeu mingh bae buek bouxbing Gungeizndaem bihaenx bae dwk, bouxguhhong minzyijvwnz youq seizgeiz hozbingz yaek naeuz bonjfaenh bae fanzhoiz bungq daengz gijmaz gunnanz, caemh gag roxnyinh gangj mbouj ok bak lo.Boux gunghcoz yinzyenz ngamq daeuj guhhong youq aen Bouhmonz Hanyij ndaw Yijyenz Gunghcozsiz GXDV yienghneix gangj.

   三、汉译难点及解决问题方法

相对于当年黑旗军所碰到的生死血战,和平时期的一个民语文工作者说自己翻译碰到了啥困难,已觉得难说出口。GXDV语言工作室汉语部新入职的工作人员如是说。

Cungj daeuj gangj, aenvih daezcaiz cozbinj diemjmingz dwg sawcuenh, boux gunghcoz yinzyenz fucwz fanhoiz baenz Hanyij mbouj bungzdaengz gunnanz yak fanhoiz haenx. Danghnaeuz de roxnyinh gawq coenz lawz nanz fanhoiz, de couh bae caeuq boux gunghcoz yinzyenz youq Bouhmonz Sawcuengh doxyaeng sien siugaij gij bouhfaenh Sawcuengh, yienzhou caiq doiqbeij, roxnyinh gij yizvwnz Hanyij hoiz ndaej haenx doiqying gij coenz Sawcuengh hengz ndaej doeng, de couh cienq bae fanhoiz gawq Sawcuengh baihlaj. Aenvih gij hong dawz sawcuenh Sawcuengh bae hoiz baen banjbonj Hanyij de lumj gij saeh cengqdai mbeilaux bae gwn duzbaeu, yungjgamj cix suenq yungjgamj, hoeng giz loeng giz loek cungj nanzmienz, sojyij boux gungcoz yinzyenz youq Bouhmonz Hanyij genyij sien dawz daengx bien faenzcieng biu baenz daih’it gauj, yienghneix doiq doeklaeng bae siugaij hawj de haemq ndei di miz leih, aen genyij neix boux gungcoz yinzyenz youq Bouhmonz Sawcuengh caemh ngaek gyaeuj doengzeiq.

总的来说,因为题材点明是小说,负责汉译的人员并没有碰到很大的翻译困难。假如觉得某个句子太难,他便会和壮语部的工作人员商量先修改壮文部分,然后再对比,觉得对应的汉语译文大致行得通便转入下一个壮文句子的汉译。因为壮文小说汉译对该工作人员属于类似吃螃蟹的勇敢尝试,错漏难免,汉语部工作人员建议全文先标为第一稿,这样有利于今后的修改完善,这得到了壮语部工作人员的赞同。

Di yiyi gij hongsawqfwngz dawz sawcuenh Sawcuengh neix hoiz baenz banjbonj Hanyij de

Gij coenz gatsat Bien faenzcieng neix, bouxsij yienznaeuz ciq aen hingzsik sawcuenh bae miuzsij gij neiyungz moux aen benqduenh youq ciengz canyiz ndeu, gizsaed giz aeu ceiq yawjnaek dwg siengj daezsang gij biujyienhlig Sawcuengh. Doenggvaq dawz Sawcuengh aen vwnzsw hidungj ngamj cauxmoq okdaeuj neix bae biujyienh gyoengq neiyungz singjsien youq mbouj doengz lingjyiz, hongsawqfwngz di dam di lumj yienghneix, ndaej hawj gij yijyenz suhmen Sawcuengh engqgya fungfouq, aenvih roxnyinh yienghneix guh miz yiyi, sojyij boux gunghcoz yinzyenz mizgven youq ndaw Yijyen Gunghcozsiz GXDV mbouj lau vunz naeuz swhgeij suijbingz daemq, cuengq fwngz bae buek, daihdamj youq ndaw sizcenj fanhoiz bae cauxmoq, suenq dwg cungj biujyienh vih saehnieb Sawcuengh bae haenqrengz buek guh ndeu. 

四、壮译汉尝试的一点意义

结语 本文虽假借小说的形式描述一场战役的某个片段内容,其实着重点是想提高壮文的表现力。通过用新创的文字--壮文去表现不同领域的新鲜内容,这样的点点滴滴尝试,会让壮文的书面语表达更加丰富,因为觉得有意义,故GXDV语言工作室相关工作人员不避固陋,放手一搏,勇于创新实践,算是努力为壮文事业添砖加瓦的一种表现。

 

主要参考文献

1. Battle of Hòa Mộc(和沐之战)。英文维基网站: https://en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Hòa_Mộc。搜索日期:2017101日。

2. Lưu Vĩnh Phúc(刘永福)。越文维基网站: https://vi.wikipedia.org/wiki/Lưu_Vĩnh_Phúc。搜索日期:2017101日。

3. 抗法将领传,钦州市志(县级)。广西地情网。http://www.gxdqw.com/bin/mse.exe?K=c&A=37&rec=1095&run=13。搜索日期:2017107日。