越译壮的创新实践可拓展壮文的表现力

发表时间:2015-02-28 10:18  责任编辑:广西民语委  点击:次  来源:广西民语委
    【摘要】用壮文来翻译越南文资料,这样的创新实践,在目前学界中属荜露蓝蒌之举。数不胜数的越南文资料,可以成为壮文翻译取之不尽、用之不竭的源泉。不同领域不同内容的越译壮,可以拓展新创文字--壮文的表现力。
    【关键词】越南文;壮文;翻译实践;表现力
    【作者】黄达武,广西民语委民族语文科研处助理研究员。南宁,530022
The Innovative Practice of Translation from Vietnamese to Zhuang Could Expand the Expressing Ability of Zhuang Writing System
    Abstract: Applying Zhuang to translate the materials of Vietnamese, is an initiative and innovative practice of translation among the present Chinese academia. The countless materials in Vietnamese, could be the endless resource of translation from Vietnamese to Zhuang. The practice of Vietnamese-to-Zhuang translation for the unique contents of different scientific domains, undoubtedly could expand the expressing ability of Zhuang writing system.   
    Keywords: Vietnamese; Zhuang Writing System; Practice of Translation; Expressing Ability

    前 言
    笔者1983年9月起在中央民族学院(现中央民族大学)民语三系学习壮语文,2003年初起开始用零零丁丁的时间自学越南语、越南文,因壮语是笔者的母语,所以在学校中学习标准的壮语文就显得容易些,而在学习越南语文方面,出于研究的需要,笔者一直学的是“哑巴越南语”,即有意回避用越南语和任何人交流,所以目前水平还有限,离自我设定的学习目标“越南语语音发准75%、全部掌握越南语语法、掌握10000个左右的越南语词汇”还有很大的距离。因每天同时学习壮文、越南文已有10年,笔者相信,是到了用壮文去翻译越南文的时候了,所以这篇学术论文是10年来学习成果的一个阶段性的总结,目的是反思学习中的得得失失,今后以越译壮这样的翻译实践不断拓展壮文的表现力,从而更好地服务于广西的民语文事业。
    一、笔者眼界中的越南文资料
   (一)中国国际广播电台越南语部的网站。首先进入笔者眼帘的,是中国国际广播电台越南语部     (Ban tiếng Việt Nam Đài phát thanh quốc tế Trung Quốc) 的网站。通过网搜得知,越南语在线广播开办于2002年5月,是集新闻和专题栏目为一体的综合性节目,现有栏目“Phát thanh(广播)”、“Thời sự(新闻时事)”、“Diễn đàn tuổi trẻ(青春论坛)”、“Hộp thư Ngộc Ánh(玉莹信箱)”、“Vân hóa-Du lịch(文化-旅游)”、“Giải trí(娱乐)”、“Trung Quốc-ASEAN(中国与东盟)”、“Xã hội(社会)”、“Trung y Trung dược(中医中药)”、“Tin ảnh(相片)”、“Blog(微博)”、“Học tiếng Trung Quốc(学中国普通话)”。此外,还有“中国百科”、各类“专题”,包括最新的习近平总书记出席二十国集团领导人第九次峰会及对澳大利亚、新西兰、斐济进行国事访问并同太平洋建交岛国领导人会晤的专题。在这样琳琅满目的各类知识面前,笔者立即便感觉自己学习时间、学习能力都很有限,也实实在在地知道了什么叫“学海无涯”。
    (二)越南国内的官方网站。越南是共产党领导的社会主义国家,共产党是领导社会各项革新事业的核心,而了解越共的中央委员会委员及其政治局委员名册则是我们梳理、掌握越南国内官方网站名册的关键。阮富仲同志(Nguyễn Phú Trọng)是越共的总书记,而越南的党报是《人民报(Báo Ndân Dân)》、越南共产党杂志是《共产(Tạp chí Cộng sản)》、军队的报纸是《 人民军队报(Báo Quân đội nhân dân)》、政府报纸的电子版是Cổng TTĐT Chính phủ。越南通讯社(Thông Tấn xã Việt Nam)网站、越南各电视台、越南之声(vov)网站、越南国会常务委员会机关网站、越南祖国阵线的机关报《大团结报》网站、越南中央政府各部门、地方各省市的电子网站以及越南的社会科学院、各大学、各驻外使馆网站,等等,都包含了丰富的内容。值得一提的是越南民族委员会的电子,里面的许多内容,值得广西从事民族、民语文工作的同志去了解、借鉴。
   (三)国外有名的广播网站。如英国BBC、美国之声、日本NHK的越南文版网站,还有YAHOO网站的越南文版,这些网站体量都很大,内容也非常丰富,但需要甄别,不能人云亦云;假如从中选择文章进行翻译,需特别注意文中所体现的作者的立场。
   (四)公司、非政府组织等各社会组织的网站。随着信息时代的到来,越南国内外中的这类网站自然也数不胜数。
   (五)各大出版社出版的各门各类图书,包括其网上的电子版。
    此外,维基网站越南文版的内容正一天天在增加,就总体而言,其质量也在逐渐提高中。
    二、越南文资料的取舍
    许许多多的越南文资料,都值得翻译成壮文。但对笔者来说,翻译资料的取舍,会基于社会需要、个人学术上的局限、时间的限制、目前的关注点等因素来综合考虑。今后一段时间,时政、历史、法律、语言以及有关壮学的越南文资料,会成为笔者用壮文翻译越南文优先考虑的领域。
    三、越译壮的创新实践
    因文章篇幅有限,笔者以下尝试进行几则越文的壮译。其中大多数是段落,只有《高平海关扣押36公斤鞭炮》是完整的短文。
   (一)时政
   
   (1)有关习近平(Siz Ginbingz)总书记的报道。
    越文资料:Theo Hãng tin Trung Quốc: Ngày 21/11, tại Au-clan, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã tham quan triển lãm nông nghiệp và chăn nuôi Niu Di-lân dưới sự tháp tùng của Thủ tướng Niu Di-lân Giôn-ki, Chủ tịch mong hai nước tăng cường hợp tác trong lĩnh vực Nông nghiệp và chăn nuôi. 
    壮译:Gaengawq gij dunghsinse Cungguek: Ngoenz 11 nyied 21 hauh, youq aen singz Ok-lanz (Auckland), Cunghgoz cujsiz Siz Ginbingz, youq cungjlij Sinhsilanz Conh Gih (Jonh Key) doxbuenx baihlaj, gaenq bae cazyawj aen canjlanj Sinhsilanz gvendaengz hongnaz caeuq dajciengx duzvaiz duzyiengz, Siz Cujsiz maqmuengh song aen guek youq gij lingjyiz hongnaz caeuq dajciengx duzvaiz duzyiengz ndaw de gyagiengz gapfwngz guh hong. 
    越文资料:Chủ tịch Tập Cận Bình nêu rõ, ngành nông nghiệp và chăn nuôi Niu Di-lân nổi tiếng thế giới, Trung Quốc có thị trường tiêu thụ rộng lớn. Cùng với mức sống nhân dân Trung Quốc không ngừng nâng cao, nhu cầu đối với sản phẩm nông nghiệp và chăn nuôi chất lượng cao cũng tăng lên từng năm, hai nước có tiềm năng hợp tác to lớn. 
    壮译:    Siz Ginbingz cujsiz mingzmingzbegbeg gangjnaeuz, gij hangznieb hongnaz caeuq dajciengx Sinhsilanz youq gwnz seiqgyaiq cungj mizmingz, Cungguek mbiengj neix de, miz gij hawciengz siufeiq youh gvangq youh hung. Gaenriengz gij swnghhoz suijbingz Cunghgoz yinzminz mboujduenh daezsang, it bi daengz haemh gij iugouz doiq doxgaiq hongnaz caeuq dajciengx miz caetliengh sang haenx caemh daezsang, song aen guekgya miz gij cenznwngz hozcoz haemq hung.
    越文资料:Chủ tịch Tập Cận Bình và Thủ tướng Giôn-ki đã cùng chứng kiến doanh nghiệp hai nước trao đổi hiệp nghị hợp tác, nội dung liên quan đến các lĩnh vực tài chính, sản phẩm sữa, hàng không, thông tin v.v.
    壮译:    Siz Ginbingz cujsiz caeuq Conh Gih cungjlij gaenq guhdoih guhcingq le gij vunz sanghyez song aen guek gyauvuenh gij hezyi hozcoz, neiyungz de gvendaengz  caizcwng、yujcibinj、hangzgungh、doengsaenq dengj lingjyiz . 
   (2)有关李克强 ( Lij Gwzgyangz )总理的报道。
    越文资料:Theo Hãng tin Trung Quốc: Chiều 20/11, tại Hàng Châu, Thủ tướng Trung Quốc Lý Khắc Cường đã tiếp và toạ đàm với các đại biểu trong và ngoài nước tham dự Hội nghị In-tơ-nét thế giới lần thứ nhất. 
    壮译:Gaengawq gij dunghsinse Cungguek:Youq lajbyonghngoenz 11 nyied 20 hauh, youq aen singz Hangzcouh, Cunghgoz cungjlij Lij Gwzgyangz gaenq ciepraen gij daibyauj ndaw guek rog guek boux daeuj camgya daih it baez Seiqgyaiq Yinhdwzvangj Veiyi haenx, sat le caemh caeuq gyonengqde ngeixlwnh.
    2.有关越南的时政

   (1)“[越南高平]省委和高平市主要领导一起开展工作
    越文资料:    Ngày 22/11, dưới sự chủ trì của đồng chí Hà Ngọc Chiến - Ủy viên BCH Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh, Chủ tịch HĐND tỉnh, Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã có buổi làm việc với Ban Thường vụ Thành ủy, đánh giá kết quả 4 năm (giai đoạn 2011 - 2015) thực hiện các mục tiêu Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Thành phố, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh, các nghị quyết, kết luận của Ban Chấp hành, Ban Thường vụ Tỉnh ủy về phát triển Thành phố, phương hướng, nhiệm vụ giai đoạn 2015 - 2020.
    壮译:11 nyied 22 hauh, youq Dangjcunghyangh Caephengz Veijyenzvei veijyenz、swngjveij suhgi、swngj yinzminz yivei cujsiz Ho Yican/Hà Ngọc Chiến(贺玉战) dungzci cujciz baihlaj, swngjveij cangzvu veijyenzvei gaenq caeuq siveij cangzvu veijyenzvei gawjhengz gungcoz veiyi, bingzgyaq 4 bi (2011-2015) daeuj vih saedyienh gak mubyauh youz si dangjdaihhoih yaengdingh、gak yaengdingh caeuq gietlwnh swngjveij caephengz veijyenzvei、cangzvu veijyenzvei gvendaengz 2015-2020 fazcanj hawsingz、fuengyiengq、yinvu aeu ndaej gij gezgoj haenx.

    (2)“[越南省]高平海关扣押36公斤鞭炮

    越文资料:Trước đó, vào 16 giờ ngày 22- 4, khi làm nhiệm vụ tuần tra kiểm soát tại địa bàn cửa khẩu Pò Peo (huyện Trùng Khánh, Cao Bằng), Đội Kiểm soát Hải quan nhận được tin báo chiếc xe ô tô BKS 11K-2426 đang vận chuyển pháo chạy theo hướng Trùng Khánh đi TP. Cao Bằng.
    壮译(Gaxgonq,) daeuj daengz 16 seiz ngoenz 4 nyied 22 hauh, mwh cingq youq gij dieg Pò Peo goujan (yen Trùng Khánh, swngj Cao Bằng) guh hong cazyawj gamhduk, [swngj] Haijgvanh Genhcazdui ndaej cingzbauq naeuz, gyaq ci BKS 11K-2426 qingq dajyinh bauqrengh daj yen Cungzging (Trùng Khánh) cienqbae aen si Gauhbingz (Cao Bằng).
    越文资料:Đội Kiểm soát Hải quan tiến hành truy đuổi chiếc xe trên. Đến địa phận dốc Kéo Pựt (huyện Trà Lĩnh) lực lượng Hải quan đuổi kịp và ra hiệu cho tài xế dừng xe để kiểm tra.
    壮译:Haijgvanh Genhcazdui hwnjndang bae gyaep gyaq ci baihgwnz gangj haenx. Gyaep daengz aen bolingq Kéo Pựt ( yen Trà Lĩnh) gij vunz haijgvanh neix gyaep ndaej hwnj lo, liuxle fat saenqhauh heuh bouxhaici dingz ci roengzdaeuj hawj genjcaz.
    越文资料:Kiểm tra xe ô tô này, lực lượng Hải quan phát hiện có 36 kg pháo dạng quả. 2 đối tượng vận chuyển số hàng cấm trên là Đoàn Ngọc Tiến và Hoàng Văn Tâm đều có hộ khẩu tại huyện Trùng Khánh.
    壮译:Genjcaz gyaq ci neix le, gij vunz haijgvanh fatyienh miz 36 goenggaen bauqrengh. 2 boux duisieng dajyinh gij doxgaiq gimqhaed baihgwnz gangj haenx, dwg Don Yicin(段玉进,Đoàn Ngọc Tiến) caeuq Vangz Vwnzsinh(黄文心,Hoàng Văn Tâm), song boux de gij hugouj cungj youq yen Cungzging. 
    越文资料:Theo khai nhận của các đối tượng, số pháo trên có nguồn gốc từ Trung Quốc và đang được vận chuyển từ chợ Trùng Khánh ra TP. Cao Bằng tiêu thụ.
    壮译:Gaengawq gij coenznyinh song boux duisieng, gij bauqrengh baihgwnz gangj haenx goekhuq dwg daj Cungguek daeuj, seizneix cingq yaek daj aen haw Cungzging yinh bae aen singz Gauhbingz gai.
    越文资料:Cục Hải quan tỉnh Cao Bằng đã lập biên bản vi phạm hành chính đối với hành vi vi phạm của 2 đối tượng và tạm giữ toàn bộ số pháo trên.
    壮译:Doiq song boux duisieng miz hingzveiz mbouj hab neix, Gauhbingz Swngj Haijgvanhgiz (Cục Hải quan tỉnh Cao Bằng) gaenq guh geiqloeg famhfanj hingzcwng caeuq camh gouyaz cienzbouh bauqrengh. 
    越文资料:Theo Đội Kiểm soát Hải quan Cao Bằng, nhận thấy hành vi vi phạm của 2 đối tượng trên có dấu hiệu vi phạm hình sự (do pháo là mặt hàng cấm), nên trong ngày 22-4 đơn vị đã chuyển 2 đối tượng cùng tang vật vi phạm và phương tiện liên quan cho Công an tỉnh Cao Bằng củng cố hồ sơ và thực hiện thủ tục khởi tố vụ án, khởi tố bị can theo quy định của pháp luật.
    壮译:Gaengawq Gauhbingz Haijgvanh Genjcazdui,rox daengz gij hingzveiz mbouj hab song boux duisieng miz gij biugeiq famhfanj hingzsw (vih bauqrengh dwg gij doxgaiq gimqhaed), ndigah youq ndaw ngoenz 4 nyied 22 hauh, aen danvih neix gaenq cienq song boux duisieng caeuq gij huqcang famhfanj、hongdawz nanangq bae  gungh’anh ndaw swngj Gauhbingz,  hawj gungh’anh laeb caezcienz dangjanq caeuq guh ndaej sat gij soujsuz anqgienh hwnjgauq, gaengawq gij gvidingh ndaw faplwd bae gijsu bouxdengngeiz.
   (二)语言文字
   

    越文资料:Tiếng Thái (ภาษาไทย, chuyển tự: phasa thai, đọc là Pha-xả Thai) là ngôn ngữ chính thức của Thái Lan và là tiếng mẹ đẻ của người Thái, dân tộc chiếm đa số ở Thái Lan. Tiếng Thái là một thành viên của nhóm ngôn ngữ Thái của hệ ngôn ngữ Tai-Kadai. Các ngôn ngữ trong hệ Tai-Kadai được cho là có nguồn gốc từ vùng miền Nam Trung Quốc ngày nay và nhiều nhà ngôn ngữ học đã đưa ra những bằng chứng về mối liên hệ với các hệ ngôn ngữ Nam Á, Nam Đảo, hoặc Hán-Tạng. Đây là một ngôn ngữ có thanh điệu (tonal) và phân tích (analytic). Sự phối hợp thanh điệu, quy tắc chính tả phức tạp, tạo liên hệ (có thể là liên tưởng?) và sự phân biệt trong hệ thống thanh điệu khiến tiếng Thái trở nên khó học với những người chưa từng sử dụng ngôn ngữ có liên quan.
    壮译:Daiyij (ภาษาไทย, cienq sij baenz: phasa thai, youq Yeznanzyij doeg baenz: Pha-xả Thai) dwg cungj yijyenz cingqhangq Daigoz ndeu, de caemh dwg vah coj Bouxdai, aen minzcuz ciemq vunz dingzlai youq Daigoz. Daiyij dwg cungj yijyenz ndeu youq ndaw Tai-Kadai yijhi Dai yijcuz. Gij yijyenz youq ndaw Tai-Kadai yijhi, ndaej vunz naeuz miz goekgaen daj baihnamz Cungguek seizneix daeuj, doiq gij lienzhaeh fuengmienh youq ndaw gak yijhi Nanzya、Nanzdauj roxnaeuz Hancang,  haujlai yijyenzyozgya gaenq ra ndaej gij baengzgawq de okdaeuj. Daiyij dwg gij yijyenz miz singdiuh (tonal), de dwg gij fwnhsizhingz (analytic) yijyenz. Gij singdiuh fukcab、gvicaek cingqhangq sijsaw fukcab, youq ndaw singdiuh hidungj cauh lienzhaeh (gojnaengz dwg lienzsiengj ?) caeuq faenbied, hawj Daiyij doiq gij vunz mboujcaengz sawj gvaq yijyenz sienggven de haenx haemq nanz hag. 
    
    越文资料:Tiếng Anh cận đại (Modern English) được các nhà ngôn ngữ học cho là bắt đầu vào thế kỷ 16 và người có công nhất trong sự tiến triển này là văn hào nổi tiếng của Anh, William Shakespeare. Đây chính là tiếng Anh được dùng phổ thông trên thế giới hiện nay.
    壮译:Yinghyij gaenhdaih (Modern English) ndaej haujlai yijyenzyozgya naeuz de dwg daj 16 sigij hainduj, youq aen cincwng ndawde, boux miz goenglauz ceiq hung de dwg Yinghgoz vwnzhauz mizmingz William Shakespeare. De cingq dwg gij Yinghyij youq gwnz seiqgyaiq seizneix ndaej dauqcawq sawjyungh haenx. 
    越文资料:Nhiều nhà ngôn ngữ học còn chia tiếng Anh cận đại thành tiền cận đại (Early Modern) và cận cận đại (Late Modern). Tiếng Anh cận cận đại diễn ra vào đầu thế kỷ 19 khi Đế quốc Anh có thuộc địa trên khắp hoàn cầu. Tiếng Anh do đó trải qua thêm một biến đổi khá lớn nữa vì nó không những trở thành một ngôn ngữ quan trọng trên thế giới mà còn thâu nhập rất nhiều ngôn từ của các nền văn hóa khác nhau.
壮译:Haujlai boux yijyenzyozgya lij baj Yinghyij gaenhdaih cek baenz gaenhdaih gonq (Early Modern) caeuq gaenhdaih laeng (Late Modern). Yinghyij gaenhdaih laeng dwg daj 19 sigij co’daeuz hainduj, mwh Dayinghdigoz youq daengx seiqgyaiq miz diegcizminz. Vih neix Yinghyij ginglig ciengz bienqvaq hung ndeu, de mboujcij baenz cungj yijyenz youqgaenj youq daengx seiqgyaiq ndeu, lij daj gakcungj mboujdoengz vwnzva supsou haujlai swzvei de.  
    结语:囿于文章篇幅,这里不能列举更多的越译壮例子,但越译壮这样的创新实践可拓展新创文字--壮文的表现力,这是毫无疑问的。可惜目前这样的实践凤毛麟角,今后还需大量实践,才能解决翻译当中碰到的技术问题,才能多出高质量的越译壮翻译作品、为广西的少数民族语文事业不断添砖加瓦。

参考文献
1.越南民族委员会网站:http://www.cema.gov.vn/wps/portal/ubdt/home/!ut/p/c5/04_SB8K8xLLM9MSSzPy8xBz9CP0os3hnd0cPE3MfAwN_v1BDA89gf39fdzdnYwMDI_1wkA48Kgwg8gY4gKOBvp9Hfm6qfkF2dpqjo6IiAPssqI8!/dl3/d3/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/。搜索日期:2014年11月22日。
2.越文资料内容,均来自中国国际广播电台越南语部(Ban tiếng Việt Nam Đài phát thanh quốc tế Trung Quốc) 的网站。搜索日期:2014年11月23-24日。
3.越文资料内容,来自越南的高平省网站。http://www.caobang.gov.vn/news/5797.cb。搜索日期:2014年11月25日。
4. 越文资料内容,来自越南的“城市消息(citynews)”网站。http://citinews.net/phap-luat/hai-quan-cao-bang-bat-giu-36-kg-phao-AD6X7MI/。搜索日期:2014年11月25日。
5.越文资料内容,来自维基网站的越南文版本。http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Th%C3%A1i。搜索日期:2014年11月25日。
6.越文资料内容,来自维基网站的越南文版本。http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%e1%ba%bfng_Anh。搜索日期:2014年11月25日。